Environment International dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, kalıcı kimyasallar, (forever chemicals) olarak adlandırılan maddelere maruz kalan bireylerde Multipl Skleroz (MS) riski yaklaşık 2 kat artıyor. Çalışmada, kanında PFOS ve PCB düzeyi en yüksek olan kişilerin MS tanısı alma olasılığının iki katına yakın olduğu gösterildi. Kalıcı kimyasallar nedir önce onu açalım.
🧪 Kalıcı Kimyasallar (Forever Chemicals) Nedir?
Kalıcı kimyasallar (forever chemicals), doğada neredeyse hiç parçalanmayan ve insan vücudunda zamanla birikebilen sentetik maddelerdir. En sık; yapışmaz pişirme ürünleri, su ve leke tutmayan tekstiller, gıda ambalajları, bazı kozmetik ürünler ve içme suyu gibi günlük yaşamda sık temas edilen alanlarda bulunurlar. Uzun süreli maruziyet durumunda bağışıklık sistemi üzerinde kronik etkiler yaratabilirler.
🧠 Multipl Skleroz (MS) Hastalığı Nedir?
Multipl Skleroz (MS), bağışıklık sisteminin beyin ve omurilikteki sinir liflerini saran miyelin kılıfa saldırması sonucu ortaya çıkan, kronik ve otoimmün bir hastalıktır. Bu hasar; uyușma, kas güçsüzlüğü, görme bozuklukları, denge ve koordinasyon problemleri gibi nörolojik belirtilere yol açabilir. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişmekle birlikte, genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı kabul edilmektedir.
🔬 Kalıcı Kimyasallar (Forever Chemicals) Araştırmada Nasıl İncelendi?
Araştırmacılar, yakın zamanda MS tanısı almış yaklaşık 900 kişinin kan örneklerini, MS tanısı olmayan bireylerle karşılaştırdı. Amaç, kandaki kalıcı kimyasalların (forever chemicals) düzeyi ile MS gelişimi arasındaki ilişkiyi incelemekti.
- PFOS (perflorooktansülfonik asit)
- PCB’ler (poliklorlu bifeniller)
Bu maddeler, vücutta uzun süre parçalanmadan kalabilen kalıcı kimyasallar (forever chemicals) grubunda yer alıyor.
📊 En Önemli Bulgular
- PFOS ve PCB düzeyi en yüksek grupta MS riski yaklaşık 2 kat daha yüksek bulundu.
- Bu ilişki; yaş, cinsiyet, yaşam tarzı ve bilinen genetik risk faktörleri hesaba katıldıktan sonra da devam etti.
- Birden fazla kalıcı kimyasala (forever chemicals) aynı anda maruz kalmanın riski daha da artırabileceği belirtildi.
📌 Bu bulgular, kalıcı kimyasalların (forever chemicals) bağımsız bir çevresel risk faktörü olabileceğini düşündürüyor.
🧬 Genetik Yatkınlık Kimyasallar ve Çevresel Etki
Çalışmada, normalde MS riskini azaltan bazı genetik özelliklere sahip bireylerde bile, yüksek kalıcı kimyasal (forever chemicals) maruziyeti durumunda MS riskinin arttığı gözlemlendi.
Genetik yatkınlık tek başına koruyucu olmayabilir; çevresel toksinler bu dengeyi bozabilir.
🧪 Kalıcı Kimyasallar MS Riskini Neden Artırıyor?
- Vücutta ve çevrede yıllarca kalabilirler
- Bağışıklık sistemini düşük düzeyde ama kronik şekilde uyarabilirler
- Tiroid hastalıkları, bazı kanserler ve diğer otoimmün hastalıklarla daha önce ilişkilendirilmişlerdir
📝 Sonuç
Environment International’da yayımlanan bu çalışma, kalıcı kimyasalların (forever chemicals) yalnızca çevresel bir sorun değil, aynı zamanda otoimmün hastalıklar açısından dikkate alınması gereken ciddi bir sağlık riski olabileceğini ortaya koyuyor. Özellikle Multipl Skleroz gibi karmaşık hastalıklarda, genetik ve çevresel faktörlerin birlikte ele alınması gerektiğini güçlü biçimde vurguluyor.
❓ Sık Sorulan Sorular
Kalıcı kimyasallar MS yapar mı? Hayır. Bu çalışma doğrudan neden–sonuç ilişkisi kurmaz; ancak uzun süreli maruziyetin MS riskini artırabileceğini göstermektedir.
MS riski herkeste aynı mı? Hayır. Genetik yatkınlık ve çevresel maruziyet birlikte etki eder.
PFOS ve PCB’ler neden önemli? Bu maddeler vücutta uzun süre kalabilir ve bağışıklık sistemini kronik olarak uyarabilir.
